Relacje
Krystyna Czesław Jereczek
Té bëłë pierszé rozróbë./ Wtedy były pierwsze rozróby.
Komentarz
Strajki w stoczniach trójmiejskich w okresie Władysława Gomułki (1956–1970) były odpowiedzią na złą sytuację ekonomiczną, niskie wynagrodzenia oraz znaczące wzrosty cen. Kluczowym momentem, który zadecydował o końcu rządów Gomułki, były wydarzenia z grudnia 1970 roku.
CSB
- O, pierszi po pięćdziesiątym szóstym roku, jak Gomółka wëszedł z więzienia i Wiszińsczi òstôł zwòlniony z tegò
- też z więzienia.
- z tego więzienia, nié. Òn doch téż sedzelë, ten Wiszińsczi i ten, nié. Té w pięćdziesiątym szóstym rokù, té jô już robił w porce, w Zakładze. Té bëłë pierszé rozróbë – pięćdziesiąty szósty rok. I wszësczé zriwë politiczné, które bëłë do dziewięćdziesiątego pierwszego roku, to bëłë, nie, jak to bëło? Dziewięćdziesiąty pierwszy?
- Òsemdzesąti pierszi.
- Czy osiemdziesąty pierwszy…
- To bëłë te z ti stoczni.
- Ten czwartek to bëło. Tedë bëła, stan wojenny, jak béł siedemdziesiąty rok, bò jô robił sztërdzescë lat w Gdini w porce, jo.
- Stan wojenny był w osiemdziesiątym pierwszym roku.
- Jo, tedë wszësczé zriwë politiczné jô robił w Gdini. Té më bëlë [?]. Ten czwartek, co to bëło, ja nie, Jan Wiśniewski, jo.
- Co to bëło?
- To béł ten, co na ti desce gò nioslë.
- Jak to sã stało?
- Ze stoczni. Më ju przëjachelë do robòtë. To béł czwartek. Tu z naszégò rejonu, spod Kościerzyny më przëjechelë. Stop na dworcu. Nic nie szło już do, ani do stoczni, ani do portu, nic. Më ni mòglë duńc. Amfibie bëło na, rozstawioné czołdżi na ulicach. Wòjna. No wòjna, ale jidzemë zazdrzec. Z tëch rejonów tu òd Kòscérznë. No té më tam szlë, òbezdrzelë tak i té w pewny chwilë padłë strzałë. I Piernicczi tu z Gòrãczëna, znajomy, co ze mną robieł, jegò syn òstôł zastrzelony. Tu w trzewia òn dostôł, w jegò, òn miôł ùrodzënë w tim dniu.
- A dzéń przed tim…
- I chcôł przez płot przeskòczëc, jo, do stoczni, bò tam òni jich nie pùszcziwelë tim zejściem. Przez płot chcôł przeskòczëc i seriã pùszczëlë, bò òni mielë tëch, jak òni jich, tëch, tëch snajperów na tëch, wie pani, na tych wieżach świetlnych, co są w tëch wialdżich zakładach tak, port, stocznia, nié, to mają. Tam òni mielë te karabinë maszinowé u górë wëstawioné i stamtąd òni strzélelë do lëdzy. I té sã [?], té te kòbiétë: „Wszyscy legnąc so! Co z nami robią?! Jak do…”, jak òna mówia, ta kòbiéta wrzeszcza, „jak do ptaków strzelają”, nie. No i tedë më so mùszelë cofnąc nazôd. Na peronie stojelë. Przëszedł diżurny. Më mówielë, żebë òn nam pòcąg dôł tu na Kòscérznã. Më pòjedzemë dodóm doch tedë, jak tu takô rozróba je. Òn mówi: „Ja nikogo nie mogę puścić, bo całe tory, wszystko ludzi jest zapełnione”. No i tedë òni szlë. Tegò pierszégò, co òni zastrzélelë, té òni gò mielë na dwiérzach i, a tego prawdopodobnie zastrzélôł ni z ti serii, tilkò gdzes na ulicë Czerwonych Kosynierów, bo ta ulica so nazéwa ulica Czerownych Kosynierów, a terô to je ulica Jana Wiśniewskiego, nie. Tegò, co òni tam m… I to béł portowiec. Ù nas w brygadze òn robieł, na trzecym rejonie jô pamiãtóm, i òn pòchòdzywôł z Elbląga. I tego wynioslë na tëch dwiérzach. To béł pierszi, który òstôł zastrzélony.
- A czemù òni z nim szlë na tëch dwiérzach. Co òni chcelë?
- Pòd prezydium òni szlë.
- To béł taczi pokaz pewno, abò co…
- I tam kòle prezydium sã to, te wszësczé, jak to mówiąc… Helikopter, ten jezdzôł bez przerwë, ulotczi cëskôł i tam, że mielë wrócëc do pracy i to, że mielë, do pracë më mielë jic i tedë… A ta młodzież rwała, te kostczi cëskałë w nich ta policja i wszëskò, a òni tak, jak wscekłi.
- Czemù to so wszëskò stało?
- O podwyżkã, która òsta zrobionô, spożywczych produktów. Podwyżka, ò tã podwyżkã. A to béł pierszi. To béł piãcdzesąti szósti rok. To chòdzało ò podwyżkã, a te drëdżé to już bëło sprawë politiczné. No tegò to jô tam ni mògã òpòwiedzec ò pòliticznëch sprawach, bò jô nie béł żódnym pòlitikã. Ni mògã tam nic gôdac, bò jô tegò rozmajitëch cudów ni mògã òpòwiôdac, co nie je mòże prôwdą. Tak mówiã prôwdã, nié, tilkò wiém to, co na ulicach sã działo. […] Jest, z Kòscérznë szedł specjalnie no dlô tu, pracowniczé pòcądżi chò… z Kościerzyny do Gdyni, nie. Osiem tysięcy ludzi jezdzało na ti trase.
- Łukasz jeździ tim pòcągã.
- Na trzë zmianë më jezdzëlë, bò jedny jezdzëlë reno, na òbiôd i po, wieczór.
- Co wa robia w ti banie, bò to bawiło, nié. To tam bëła, wiele, gòdzëna?
- No co, w kartë grelë, a reno spelë. No półtora gòdzënë prawie. [?] richtich òtrzeźwiony, spelë, a nazôt do tak przeważnie w kartë grelë.
- W co wa gra, jaczé to bëłë grë?
- W baszkã, w oczko, w baszkã. Niektórzy tam w pokera grelë, ale to ju taczi ti lepszi asowie grelë w pokera. To bëłë taczé hazardowé barżi, nie. To richtich nie bëło wòlno grac w kartë.
- Czemù?
- No je, to jest gra hazardowô. I to bëło, ustawowo nie wolno grać w karty, nié, ale konduktorzë nie zwrócywelë na to ùwadżi, nié. Czasami tam nierôz tak, bo sã czasã pòkłócëlë przë tych kartach, nié, jak to mówi, tam ò złotégò, abò o ile tam.
- To wa gra tak richtich, na piéńdze?
- Jo, jo. Na pieniãdze, jo, ale nié na wësoczé stawczi, nié. Na pieniãdze bëło grané. […] Pòmału. Przeńc całi skład przeszlë. Nie bëło tegò, żebë nie przeszlë. Bëło pùlmanë, dwiérze òdsuwané, béł koritarz. Konduktor szedł, dwùch przeważnie, ale pózni béł, jeden tilkò béł, òni oszczędnosc robilë, té jeden béł. Òn wszësczich skontrolowôł. Òn szedł bezpośrednio pò, a pierszé wagónë, jak jô zaczął jezdzëc w piãcdzesątim piątim rokù, té bëłë jeszcze wagónë, że bëłë pòjedinczé tilkò. Tilkò jak konduktór wlôzł, to on, do wagónu, to òn tu tilkò skontrolowôł, bò òn mùszôł na perun wëlézc, i té z perunu do drëdżégò wagóna, bò nie bëło przejścia. Bëłë taczé prowizoriczné, ale òni nie rizykòwelë, bò té tim òn szarpie tak, nié, bò tam ktos spôdł, czë cos, nié, a to ten. Już pózni w szescdzesątëch latach to bëłë te pùlmanë, jak to mówią, nié.
PL
- O, pierwszy po ‘56 roku, jak Gomułka wyszedł z więzienia i wyszyński został zwolniony z tego
- też z więzienia.
- z tego więzienia, nie. On przecież też siedzieli, ten Wyszyński i ten, nie. Wtedy w ‘56 roku, wtedy ja już pracowałem w porcie, w Zakładzie. Wtedy były pierwsze rozróby – ’56 rok. I wszystkie zrywy polityczne, które były do ’91 roku, to były, nie, jak to było? ’91?
- ’81.
- Czy ’81…
- To były te z tej stoczni.
- Ten czwartek to było. Wtedy była, stan wojenny, jak był ’70 rok, bo ja pracowałem 40 lat w Gdyni w porcie, tak.
- Stan wojenny był w ’81 roku.
- Tak, wtedy wszystkie zrywy polityczne ja pracowałem w Gdyni. Wtedy my byliśmy [?]. Ten czwartej, co to było, ja nie, Jan Wiśniewski, tak.
- Co to było?
- To był ten, co na tej desce go nieśli.
- Jak to się stało?
- Ze stoczni. My już przyjechaliśmy do pracy. To był czwartek. Tu z naszego rejonu, spod Kościerzyny my przyjechaliśmy. Stop na dworcu. Nic nie szło już do, ani do stoczni, ani do portu, nic. My nie mogliśmy dojść. Amfibie było na, rozstawione czołgi na ulicach. Wojna. No wojna, ale idziemy zajrzeć. Z tych rejonów tu od Kościerzyny. No wtedy my tam szliśmy, obejrzeliśmy tak i wtedy w pewnej chwili padły strzały. I Piernicki tu z Goręczyna, znajomy, co ze mną pracował. Jego syn został zastrzelony. Tu w trzewia on dostał, w jego, on miał urodziny w tym dniu.
- A dzień przed tym…
- I chciał przez płot przeskoczyć, tak, do stoczni, bo tam oni ich nie puszczali tym zejściem. Przez płot chciał przeskoczyć i serię puścili, bo oni mieli tych, jak oni ich, tych, tych snajperów na tych, wie pani, na tych wieżach świetlnych, co są w tych dużych zakładach tak, port, stocznia, nie, to mają. Tam oni mieli te karabiny maszynowe u góry wystawione i stamtąd oni strzelali do ludzi. I wtedy się [?], wtedy te kobiety: „Wszyscy położyć się! Co z nami robią?! Jak do…”, jak ona mówiła, ta kobieta krzyczała, „jak do ptaków strzelają”, nie. No i wtedy my się musieliśmy cofnąć z powrotem. Na peronie stali. Przyszedł dyżurny. My mówiliśmy, żeby on nam pociąg dał tu na Kościerzynę. My pojedziemy do domu przecież wtedy, jak tu taka rozróba jest. On mówi: „Ja nikogo nie mogę puścić, bo całe tory, wszystko ludzi jest zapełnione”. No i wtedy oni szli. Tego pierwszego, co oni zastrzelili, wtedy oni go mieli na drzwiach i, a tego prawdopodobnie zastrzelił nie z tej serii, tylko gdzieś na ulicy Czerwonych Kosynierów, bo ta ulica się nazywała Czerwonych Kosynierów, a teraz to jest ulica Jana Wiśniewskiego, nie. Tego, co oni tam m… I to był portowiec. U nas w brygadzie on pracował, na trzecim rejonie ja pamiętam, i on pochodził z Elbląga. I tego wynieśli na tych drzwiach. To był pierwszy, który został zastrzelony.
- A czemu oni z nim szli na tych drzwiach? Co oni chcieli?
- Pod prezydium oni szli.
- To był taki pokaz pewnie, albo co…
- I tam koło prezydium się to, te wszystkie, jak to mówiąc. Helikopter, ten jeździł bez przerwy, ulotki rzucał i tam, że mieli wrócić do pracy i to, że mieli, do pracy mu mieliśmy iść i wtedy…. A ta młodzież rwała, te kostki rzucały w nich ta policja i wszystko, a oni tak, jak wściekli.
- Czemu to się wszystko stało?
- O podwyżkę, która została zrobiona, spożywczych produktów. Podwyżka, o tę podwyżkę. A to był pierwszy. To był ’56 rok. To chodziło o podwyżkę, a te drugie to już było sprawy polityczne. No tego to ja tam nie mogę opowiedzieć o politycznych sprawach, bo ja nie byłem żadnym politykiem. Nie mogę tam nic mówić, bo ja tego różnych cudów nie mogę opowiadać, co nie jest może prawdą. Tak mówię prawdę, nie, tylko wiem to, co na ulicach się działo. […] Jest, z Kościerzyny szedł oficjalnie no dla tu, pracownicze pociągi cho… z Kościerzyny do Gdyni, nie. Osiem tysięcy ludzi jeździło na tej trasie.
- Łukasz jeździ tym pociągiem.
- Na trzy zmiany my jeździliśmy, bo jedni jeździli rano, na obiad i po, wieczorem.
- Co wy robiliście w tym pociągu, bo to trwało, nie. To tam była, ile, godzina?
- No co, w karty graliśmy, a rano spaliśmy. No półtora godziny prawie. [?] dobrze otrzeźwieni, spali, a z powrotem to tak przeważnie w karty grali.
- W co wy graliście, jakie to były gry?
- W baśkę, w oczko, w baśkę. Niektórzy tam w pokera grali, ale to już tacy ci lepsze asy grały w pokera. To były takie hazardowe bardziej, nie. Tak naprawdę nie było wolno grać w karty.
- Dlaczego?
- No jest, to jest gra hazardowa. I to było, ustawowo nie wolno grać w karty, nie, ale konduktorzy nie zwracali na to uwagi, nie. Czasami tam nieraz tak, bo się czasem pokłócili przy tych kartach, nie, jak to mówi, tam o złotego, albo o ile tam.
- To wy graliście tak na poważnie, na pieniądze?
- Tak, tak. Na pieniądze, tak, ale nie na wysokie stawki, nie. Na pieniądze było grane. […] Powoli. Przejść cały skład przeszli. Nie było tego, żeby nie przeszli. Było pulmany, drzwi odsuwane, był korytarz. Konduktor szedł, dwóch przeważnie, ale później był, jeden tylko był, oni oszczędność robili, wtedy jeden był. On wszystkich skontrolował. On szedł bezpośrednio po, a pierwsze wagony, jak ja zacząłem jeździć w ’55 roku, wtedy były jeszcze wagony, że były pojedyncze tylko. Tylko, jak konduktor wszedł, to on, do wagonu, to on tu tylko skontrolował, bo on musiał na peron wyjść, i wtedy z peronu do drugiego wagonu, bo nie było przejścia. Były takie prowizoryczne, ale oni nie ryzykowali, bo wtedy tym on szarpie tak, nie, bo tam ktoś spadł, czy coś, nie, a to ten. Już później w 60-tych latach to były pulmany, jak to mówią, nie.
Fragmenty relacji
