Relacje
Maria Gliwa
Béł na dwòrze zbùdowóny taczi szituz./Był na dworzu zbudowany taki wychodek.
Komentarz
Szituz, wichódk, ùsôdk, ùsôdka to synonimy odnoszące się do ubikacji na podwórzu lub za zabudowaniami gospodarskimi bez urządzenia wodnego.
Anegdota: Józefkòwi zachcało sã do wichódka. Chwëcôł za bùksë i prãdkò lecôł. Szarpnął za klamkã. Bëło zamkniãté. Tam chtos sedzôł.
- Chto tam je? – wrzeszczi Józefk. Z wichódka sã nicht nie òdezwôł. Józefk szarpie dali i wrzeszczi:
- Chto tam je? Chto tam je?
Tej sã òdezwało z wichódka:
- Tu sã nie jé, tu sã srô.
CSB
- No béł na dwòrze zbùdowóny taczi szituz i tam so do niegò wieczorama chòdzało. W dzéń, wieczorama. A jak sã w pòlu robiało, to pòd chmùrką. Lëstã so wëcarło i, abò ò trôwã, i szło dali. No bò co, co zrobisz. Nie bëło papioru toaletowégò tak jak terô. Bëła gazéta pòcãtô w taczi ten i so gazétã tak zmiotkòwało, i bëło, no bò co. A mëc so mëlë w miskach. I czôrny nie chòdzëlë téż. I so ùmëlë i czôrny nie chòdzëlë. No ale niestety.
- Gdze ten szituz stojôł?
- Szituz stojôł przeważnie tak kòle chléwa. Tak, że jak te odchodë z tegò szituza mòżna bëło od razu na gnój wërzucëc, nié, że jak tam so ten. W ogóle nôgòrzi bëło w zëmie, nié, bò té to je, terô taczich zëmów ni ma, a kedyś to bëłë taczé zëmë, że jak to gówno spôdało, té to zarô zamôrzało, nié. To to nierôz bëło tak wësokò, taczi ten, aż do ti dzurë, do tegò, gdze człowiek sôdôł. Mùszôł czekac do zymkù, jaż to rozmrożało so i dopiéru mòżna bëło to wëgarnąc, jo. […] Më, jak më tam mieszkelë na gòspòdarstwie, to më wiedno mielë ten szituz na dwòrze. To, jak jô mògã pamiãtac, to wiedno tam béł na dwòrze. Dopiéru jak rodzice wëbùdowelë w tim, w Somoninie, tam, tedë tam dopiéru bëła łazienka, nié. A tak tam bëła wiedno. I tam bëło w korytarzu zrobioné takô zasłona. Tam mòżna so bëło ùmëc i ten, nié, bò latã, tedë më so przeważnie w błotkù mëlë, nié. Tam bëła fejnô, czëstô wòda, bò tata miôł ten mół wszëstek wëbróné z tegò błotka, nié. I tedë jeszcze bëła tak z desków takô ława długô zrobionô do przodu tak na pół błotka, nié, i tam ma wiedno, jak tak wieczorama, té më tam wszëscë sedzelë i so mëlë przë tim błotkù, jo, ale fejné tak wspomnienia, nié, jak, czë żniwa, czë cos, tedë më wiedno tam latã przë tim błotkù so mëlë. Më tam w środkù so nigdë nie mëlë.
- Czim wa sã mëła?
- Czim më so mëlë? Szarim mëdłã. Szaré mëdło bëło wiedno ten. Nie wiém, ale nierôz mëma jezdzëła tam do taczich znajomych do Gdinii. I òna właśnie przëwòzywała szaré mëdło. I do praniô, i do mëcô. I to tam człowiek nie miôł ani żódnëch priszczów, ani nic. Tim bëła mëtô głowa i wszëstkò. Jo, to bëło, szaré mëdło to bëło wiedno. To jô wiém. Abo wez tak, jak bëło òmiwóné, nié. Terô bez płinu të nie ùmëjesz ani szklónczi, a kedyś to nie bëło tegò. Bëła cepłô wòda i w misce so òmëło. Rãcznikã òd nacziniów so wëcarło, ùłożało i bëło czësté. A terô ni môsz płinu do òmiwaniô, to të nie òmëjesz. To je kwestia przyzwyczajeniô chyba. Jô wiém, te zléwczi to jeszcze bëło wszëstkò do wiadra zléwóné i to bëło swinióm dôwóné. Tam taczé òd òmiwaniô, taczé te resztë z kùchni, nié. To bëło wiedno przeważnie do wiadra i to bëło swinióm dôwóné do tegò, bò wez tã wòdã nosz ze stëdni do òmiwaniô i do wszësczégò.
PL
- No był na dworze zbudowany taki wychodek i tam się do niego wieczorami chodziło. W dzień, wieczorami. A jak się w polu pracowało, to pod chmurką. Liściem się wytarło i, albo o trawę i szło dalej. No bo co, co zrobisz. Nie było papieru toaletowego, tak jak teraz. Była gazeta pocięta w taki ten i się gazetę tak zmiękczyło, i było, no bo co. A myć się myli w miskach. I brudni nie chodzili też. I się umyli i brudni nie chodzili. No, ale niestety.
- Gdzie ten wychodek stał?
- Wychodek stał przeważnie tak koło chlewa. Tak, że jak odchody z tego wychodka można było od razu na gnój wyrzucić, że jak tam sobie ten. W ogóle najgorzej było w zimie, nie, bo wtedy to jest, teraz takich zim nie ma, a kiedyś to były takie zimy, że jak to gówno spadało, wtedy to zaraz zamarzało, nie. To to nieraz było tak wysoko, taki ten, aż do tej dziury, do tego, gdzie człowiek siadał. Musiał czekać do wiosny, aż to rozmroziło się i dopiero można było to wygarnąć, tak. […] My, jak my tam mieszkaliśmy na gospodarstwie, to my zawsze mieliśmy ten wychodek na dworze. To, jak ja mogę pamiętać, to zawsze tam był na dworze. Dopiero, jak rodzice wybudowali w tym, w Somoninie, tam, wtedy tam dopiero była łazienka, nie. A tak tam była zawsze. I tam było w korytarzy zrobione taka zasłona. Tam można było się umyć i ten, nie, bo latem, wtedy my się przeważnie w stawie myliśmy, nie. Tam była fajna, czysta woda, bo tata miał ten wszystek muł wybrany z tego stawu, nie. I wtedy jeszcze była tak z desek taka ława długa zrobiona do przodu tak na pół błotka, nie, i tam my zawsze, nie, jak, czy żniwa, czy coś, wtedy my zawsze tam latem przy tym błotku się myliśmy. My tam w środku się nigdy nie myliśmy.
- Czym wy się myliście?
- Czym my się myliśmy? Szarym mydłem. Szare mydło było zawsze ten. Nie wiem, ale nieraz mama jeździła tam do takich znajomych do Gdyni. I ona właśnie przywoziła szare mydło. I do prania, i do mycia. I to tam człowiek nie miał żadnych pryszczy, ani nic. Tym była myta głowa i wszystko. Tak, to było, szare mydło to było zawsze. To ja wiem. Albo weź tak, jak było omywane, nie. Teraz bez płynu ty nie umyjesz ani szklanki, a kiedyś to nie było tego. Była ciepła woda i w misce się myło. Ręcznikiem od naczyń się wytarło, ułożyło i było czyste. A teraz nie masz płynu do mycia naczyń, to ty nie umyjesz. To jest kwestia przyzwyczajenia chyba. Ja wiem, te zlewki to jeszcze było wszystko do wiadra zlewane i to było świniom dawane. Tam takie od mycia, takie re reszty z kuchni, nie. To było zawsze przeważnie do wiadra i to było świniom dawane do tego, bo weź tę wodę noś ze studni do mycia i do wszystkiego.
Fragmenty relacji
