Relacje
Maria Gliwa
Ten, jak zrobił piéck kaflowi, to tam nie bëło./Ten, jak zrobił piec kaflowy, to tam nie było.
Komentarz
Piec pokojowy, kasz. piéck, obrósł w wiele zwrotów i przysłów. Piéck je na rozwaleniu odnosi się do kobiety, mającej urodzić w krótkim czasie. Gdy coś jest blisko (np. Gòdë, wieselé) to znaczy, że je ju za piéckã. Òn béł w swiece trzë mile za piéckã, czyli nie był nigdzie poza najbliższą okolicą. To samo znaczenie ma zwrot: urosc za piéckã. Stôrémù człowiekòwi ni ma to jak doma za piéckã. Dobrze, jak ù Pana Bòga za piéckã. Stôri człowiek, a nen kòt za piéckã, to je to samò. W powiecie puckim zachowała się humoreska: Zdun pòstawił piéck i rzekł do ùczniów: „Trzëmôjta, knôpi, ten piéck, a jô jidã za pieniãdzamë”.
CSB
- To je piéck do ògrzewaniô mieszkania, nié. Żebë mój tata żił, ten bë cë pòwiedzôł, co to je piéck kaflowi, bò ten, jak zrobił piéck kaflowi, to tam nie bëło. Je jiné powietrze, oczywiście, jak z centralnégò. Wiele lepszé. Nie je taczé sëché, nie je wëtegò. Tegò tu jô sobie sama na, jak ten, nié, czëszczã.
- Jak to sã robi? Jak so gò czëszczi?
- Tam je to kółkò, nié, to kółkò. To jô wëjimnã i tedë jô wjadã tam wszãdze. I tã wszëstkò szadzã wëjimnã, nié.
- Rãką?
- A czim? Nogą jô tam nie wlézã.
- A miotełczi niżódny ni ma?
- Jo, jô móm taką miotełkã. Tam w szołerkù jô tam móm taką miotełkã, nié, jô nôprzód tegò, a té pózni jô wëgarnã, i té jô to wszëskò rãką mùszã, bò tam ani szëfelką nic nie tegò. Jô to mùszã, bierzã rãkawice na rãce i té jô to wëjmùjã, nié, tã szadzã. Ale jô tak wiém, jak już jô zrobiã òdżin, a òn już so robi tam wkòło, a to kółkò je zëmné, té jô wiém, że òn już brëkùje wëczëszczeniô, nié. Tedë już tam je pełno w tim, ale tam wëżi nié. To tilkò tu ti ten dół i tam jô rãkã wsadzã i tam do górë, jô móm so taczé zrobioné na tim, nié, i tedë jô tam wsadzã i té jô to wëgarnã, tã szadzã, nié. Tã szadzã z tegò. Ale lepi je. To jô tu so napôlã. Jô tak właściwie jô so napôlã jô tak jak jô chcã, nié. Òni jidą dwòje, òbedwòje do robòtë w zemie, nié, no bò òni robią. I co? Òni przińdą pò òbiedze, té òni dopiéru w centralnym robią òdżin. Jô bë sedza tu w zëmnym? Kaloriferë są moment zëmné, jak nie są grzóné. A tak jak jô so rôz tam zrobiã ò ti pierszi, na òbiôd wiaderkò drzewa włożã, té jô móm cepło do następnégò dnia. I z tim, jô jem bardzo zadowòlonô, że jô móm ten piéck.
- Z czegò òn je zrobiony?
- Z czegò… Z kaflów, to je na wiérzchù, a w środkù je szamot. To je taczi, takô cegła szamotowô. I tedë je z glënë i ta glëna je jeszcze zmiészonô właśnie z proszkã szamotowim, nié. To mie tu właśnie, bo tu béł stari piéck. Òn już miôł te wszësczé te tegò i mie tu właśnie robił z Kolbud taczi starszi facet, nié. I òn mie gò tu właśnie robił przetegò. Bò jak më bëlë, jak jô bëłam jeszcze doma, to tata miôł zrobioné piéck w scanie. Normalnie bëła scana i jak, z cegłë, i òn miôł właśnie z ti cegłë zrobioné z ti stronë i z ti stronë, a w środku miôł zrobioné taczé kanałë, nié, i z cegłë ùbùdowóné. I jak mëma miała w blace òdżin, to ten dim szedł przez tã scanã, tima kanałama, i ògrzéwôł tã stronã scanë i tamtã stronã scanë. Òd jizbë i òd kùchi jeszcze. Té, jak tak cegła bëła mòckò nagrzónô, jak tam bë so bëło wiãcy robiało, a z resztą przeważnie wiedno béł òdżin, nié, to ten béł, ten piéck béł tak cepłi, że mòżna bëło so na nim przëpôlec. Tak to bëło z ti blatë nagrzóny do ten piéck. A tedë më mielë jeszcze, tam w jizbie tam béł téż, tata miôł zrobioné, ale tam béł tedë piéck zrobiony na dwie jizbë, nié. Pół bëło w jedny jizbie, a pół bëło w drëdżi jizbie. Ale më tam w ti jedny nie, bo më spelë przeważnie wszëscë, bò òpału tak nie bëło, nie ten. Wãgla doch w ogóle nie bëło, to më spelë przeważnie wszëscë w jedny jizbie, nié. To tedë to bëło ògrzéwóné tu z ti, z tegò piécka, co to szło z kùchni. I té bëłë dwiérze òdmikóné z kùchni do jizbë, nié, tak, że bëło nagrzóné,nié. […] Zdun, ale dobrégò zduna to naprôwdã trzeba szukac ze swiécą, bò to… Żebë piéck pòstawiec, to trzeba naprôwdã miec, trochã rozmiec to zrobiec, nié, bò tam pòstawiec bële pòstawiec to tam kòżdi rozmieje, ale jak to ni mô cugù, to so nie pôli w tim i té të…
PL
- To jest piec do ogrzewania mieszkania, nie. Żeby mój tata żył, ten by ci powiedział, co to jest piec kaflowy, bo ten, jak zrobił piec kaflowy, to tam nie było. Jest inne powietrze, oczywiście, jak z centralnego. Wiele lepsze. Nie jest takie suche, nie jest wytego. Tego tu ja sobie sama na, jak, ten, nie, czyszczę.
- Jak to się robi? Jak się go czyści?
- Tam jest to kółko, nie, to kółko. To ja wyjmę i wtedy ja wjadę tam wszędzie. I tam wszystko szadzę wyjmę, nie.
- Ręką?
- A czym? Nogą ja tam nie wejdę.
- A miotełki żadnej nie ma?
- Tak, ja mam taką miotełkę. Tam w drewutni (lub drewnianym budynku gospodarczym) ja tam mam taką miotełkę, nie, ja najpierw tego, a wtedy później ja wygarnę, i wtedy ja to wszystko ręką muszę, bo tam ani szufelką nic nie tego. Ja to muszę, biorę rękawicę na ręce i wtedy ja to wyjmuję, nie, tę szadź. Ale ja tak wiem, jak już ja zrobię ogień, a on już się robi tam wkoło, a to kółko jest zimne, wtedy ja wiem, że on już potrzebuje wyczyszczenia, nie. Wtedy już tam jest pełno w tym, ale tam wyżej nie. To tylko tu ten dół i tam ja rękę wsadzę i tam do góry, ja mam sobie takie zrobione na tym, nie, i wtedy ja tam wsadzę i wtedy ja to wygarnę, tę szadź, nie. Tę szadź z tego. Ale lepiej jest. To ja już sobie napalę. Ja tak właściwie ja sobie napalę tak jak ja chcę, nie. Oni idą dwoje, obydwoje do pracy w zimie, nie, no bo oni pracują. I co? Oni przyjdą po obiedzie, wtedy oni dopiero w centralnym robią ogień. Ja bym siedziała tu w zimnym? Kaloryfery są moment zimne, jak nie są grzane. A tak jak ja sobie raz tam zrobię o tej pierwszej, na obiad wiaderko drzewa włożę, wtedy ja mam ciepło do następnego dnia. I z tym, ja jestem bardzo zadowolona, że ja mam ten piec.
- Z czego on jest zrobiony?
- Z czego… Z kafli, to jest na wierzchu, a w środku jest szamot. To jest taki, taka cegła szamotowa. I wtedy jest z gliny i ta glina jest jeszcze zmieszana właśnie z proszkiem szamotowym, nie. To mi tu właśnie, bo tu był stary piec. On już miał te wszystkie te tego i mi tu właśnie robił z Kolbud taki starszy facet, nie. I on mi go tu właśnie robił przetego. Bo jak my byliśmy, jak ja byłam jeszcze w domu, to tata miał zrobione piec w ścianie. Normalnie była ściana i jak, z cegły, i on miał właśnie z tej cegły zrobione z tej strony i z tej strony, a w środku miał zrobione takie kanały, nie, i z cegły zbudowane. I jak mama miała w blacie ogień, to ten dym szedł przez tę ścianę, tymi kanałami, i ogrzewał tę stronę ściany i tamtą stronę ściany. Od pokoju i od kuchni jeszcze. Wtedy, jak ta cegła była mocno nagrzana, jak tam by się było więcej robiło, a z resztą przeważnie zawsze był ogień, nie, to ten był, ten piec był tak ciepły, że można było się na nim przypalić. Tak to było z tej blaty nagrzany ten piec. A wtedy my mieliśmy jeszcze, tam w pokoju był też, tata miał zrobione, ale tam był wtedy piec zrobiony na dwa pokoje, nie. Pół było w jednym pokoju, a pół było w drugim pokoju. Ale my tam w tej jednej nie, bo my spaliśmy przeważnie wszyscy w jednym pokoju, nie. To wtedy to było ogrzewane tu z tej, z tego pieca, co to szło z kuchni. I wtedy były drzwi otwierane z kuchni do pokoju, nie, tak, że było nagrzane, nie. […] Zdun, ale dobrego zduna to naprawdę trzeba szukać ze świecą, bo to… Żeby postawić piec, to trzeba naprawdę mieć, trochę potrafić to zrobić, nie, bo tam postawić byle postawić, to tam każdy potrafi, ale jak to nie ma cugu, to się nie pali w tym i wtedy ty…
Fragmenty relacji
