Relacje
Maria Gliwa
To je taczi człowiek, co rzucywô ùrok./To jest taki człowiek, który rzuca urok.
Komentarz
Szkodliwa siła magiczna, jaka posiadają pewni ludzie w słowie lub spojrzeniu to urok. Urokowi ulegają zarówno ludzie, jak zwierzęta. Tu i ówdzie twierdzą, że ùroczëc mogą nie tylko pewni ludzie, a każdy człowiek, który nawet nie wie o tym. Starczi, że òn le wezdrzi na człowieka abò chòwã lub òn sã tak zadzëwi i ùceszi ti chòwie. Choroba wywołana urokiem kończy się często zejściem śmiertelnym. Można ją rozpoznać po niespokojnym zachowaniu się, nagłym bólu głowy, wystąpieniem braku apetytu, itd.. Z ludzi najbardziej podatne na urok są małe dzieci, dorastające dziewczęta, panny młode i położnice. Ze zwierząt konie i świnie, z drobiu gąsięta. Najczęstszą przyczyną uroku są złe oczy. Przeciwko urokowi znają Kaszubi liczne środki i praktyki, składające się na magie ochronną.
CSB
- Lëché òczë. To je taczi człowiek, co rzucywô ùrok. Môsz òczë, kurde, jak to cë to wëtłómaczëc… Rzucywôsz, môsz òczë, że të rzucysz ùrok tam na kùrczãta, czë na cos, nié, że to je właśnie, to są właśnie òczë taczé, które so… Wëstarczi, że të sã przëzdrzisz, a już to zaczinô. I tedë trzeba bëło wząsc chłopsczé kalesonë i tam môłé taczé, jak tam bëłë, czë prosątka, czë cos, przepùszczëc przez kalesonë, nié, że tedë to pòmôgało. A jak np. wiãkszé zwiérzã, tedë trzeba bëło wząc téż te kalesonë i jakòs z kòżdi stronë pò trzë razë przecérac, nié. Z ti i ti stronë pò trzë razë, nié. Jo, to jô wiém, to tata tam robił, bò tata miôł bardzo fajné kònie i to nierôz tam chtos miôł mù je ùroczoné, nié. To właśnie òczama ten ùrok rzucył na kònie. […] Òne bëłë całé mòkré. Całé mòkré òne bëłë, całé taczé spòconé, aż na nich piana stojała. Jakbë jich nie béł ratowôł, to òne bë zdechłë. Jô nawet znajã, co jedna kòbiéta mia ùroczoné dzeckò.
- I skądka bëło wiedzec, że dzeckò je ùroczoné?
- No właśnie. Dzeckò miało gòrączkã, miało ten, i tam w Egertowie béł taczi doktór. Felczer to béł i w ogóle òn na dzecach, to òn so znôł naprôwdã bardzo dobrze. I òni z tim dzeckã, òni zaprzãglë briczkã i jachelë do niegò, nié. A òn sã przëzdrzôł, òn mówił: „Jô tu nic nie pòradzã. Mùszita szukac swòjich spòsobów”. No i té òni tam szlë za taką kòbiétą, òna zrobiała te swòje tam, te „czary-mary”, nié, i przeszło dzeckù, ale to bëło téż. To w tim wòzykù to òno bëło całé mòkré. Òni gò przezeblôkelë. Òno normalnie już pòd kùniec òno już normalnie pôdało. Jeszcze tak jô, no jô nie wiém, że mòżna, ale że to bëło ładné. Ładné dzeckò to bëło. Taczé czôrné òczka òno miało fejné, ale… I ta kòbiéta ò tim wiedzała, że òna to robi, i òna tak specjalnie lubiała sã przëzdrzéc i to już wiadomo, że… Niejedny to chiba na złosc robią, bò jô nie wiém jinaczi, jak to mòżna nazwac. Skoro jô wiém, że jô móm taczé cos, to jô bëm tegò nie robiała, no bò co… Mô so ta osoba mãczëc?
PL
- Złe oczy. To jest taki człowiek, co rzuca urok. Masz oczy, kurde, jak to ci to wytłumaczyć… Rzucasz, masz oczy, że ty rzucasz urok tam na kurczęta, czy na coś, nie, że to jest właśnie, to są właśnie oczy takie, które się… Wystarczy, że ty się przyjrzysz, a już to zaczyna. I wtedy trzeba było wziąć męskie kalesony i tam małe takie, jak tam były, czy prosięta, czy coś, przepuścić przez kalesony, nie, że wtedy to pomagało. A jak np. większy zwierz, wtedy trzeba było wziąć też te kalesony i jakoś z każdej strony po trzy razy przecierać, nie. Z tej i z tej strony po trzy razy, nie. Tak, to ja wiem, to tata tam robił, bo tata miał bardzo fajne konie i to nieraz ktoś miał mu je uroczone, nie. To właśnie oczami ten urok rzucił na konie. […] One były całe mokre. Całe mokre one były, całe takie spocone, aż na nich piana stała. Jakby ich nie był ratował, to one by zdechły. Ja nawet znam, co jedna kobieta rzuciła urok na dziecko.
- I skąd było wiadomo, że na dziecko został rzucony urok?
- No właśnie. Dziecko miało gorączkę, miało ten, i tam w Egiertowie był taki doktor. Felczer to był i w ogóle on na dzieciach to on się znał naprawdę bardzo dobrze. I oni z tym dzieckiem, oni zaprzęgli bryczkę i jechali do niego, nie. A on się przyjrzał, on mówił: „Ja tu nic nie poradzę. Musicie szukać swoich sposobów”. No i wtedy oni tam szli po taką kobietę, ona zrobiła te swoje tam, te „czary-mary”, nie, i przeszło dziecku, ale to było też. To w tym wózku to ono było całe mokre. Oni go przebierali. Ono normalnie już pod koniec ono już normalnie padało. Jeszcze tak ja, no ja nie wiem, że można, ale że to było ładne. Ładne dziecko to było. Takie czarne oczka miało fajne, ale… I ta kobieta o tym wiedziała, że ona to robi, i ona tak specjalnie lubiła się przyjrzeć i to już wiadomo, że… Niejedni to chyba na złość robią, bo ja nie wiem inaczej jak to można nazwać. Skoro ja wiem, że ja mam takie coś, to ja bym tego nie robiła, no bo co… Ma się ta osoba męczyć?
Fragmenty relacji
