Relacje
Maria Gliwa
Zupë bëłë gòtowóné./Zupy były gotowane.
Komentarz
Czej le człowiek mô to jestkù, tej to starczi.
CSB
- Ù nas bëłë przeważnie zupë robioné. Zupë bëłë gòtowóné. Zëmòwą pòrą bëło wiele gòtowóné grochù, kapùstë, wrëków, bò tegò bëło. Tegò bëło. No na niedzelã to bëło co jinégò. To bëło miãso ùszmùrowóné, béł ten rosół, czë cos, ale tak, a latã, jak bëłë warzywa, to bëło wiele zupów z ògroda z warzyw robioné. Zupów, nié, tam marchwiowô, czë tam jakôs zupa, nié, to bëło przeważnie z warzyw. A té jeszcze mëma wiedno robiała taką... To nie bëła zupa, to bëło tak na gãsto. Tam bëło wszëstkò. Tam bëła marchew, tam béł groch, fasola. Tam bëłë wszësczé warzywa taczé, nié. I to bëło tak dosc gãsto i té mëma to jeszcze tą smiotaną tak zawisała, nié, i to mòżna bëło normalnie na bùlwë so pòlôc i to bëło bez miãsa, bez wszësczégò, a to bëło dobré! Lepszé, jak terô miãso. […] Bëła cëbùla przëpiekłô ze słoniną, ale taką słoniną swójską, nié terô tą barwioną. Swójskô słonina, czë boczek, i to bëło na patelni, albò to bëło na jednã miskã wëłożoné, bùlwë wszësczé, i òblóné, albò bëło w trigel i ùsztãpóné wszëstkò razã. I té do tegò maszlanka swójskô. So najôdł jak taczi bąk.
- A słodczé rzeczë jaczé bëłë robioné? Cos słodczégò do jedzeniô. Co to bëło?
- To béł pùding gòtowóny, mëma drożdżówkã piekła, bò tak kùchów tak nié, mëma tak nie piekła, ale drożdżówkã to jo, to òna piekła. Tata miôł zrobioné taczé, bò tam bëła wiôlgô kùchnia i tam bëła kaflowô blata, nié, i tedë zarô béł taczi piec zarô, także to bëło tak dłudżé taczé jak to tu bëło, nié. Tu bëła blata, a tu béł piec. I to béł piec na szesc brótów. Szesc brótów so w ten, blachów, so zmieszcził w ten piec. I tedë, jak mëma piekła, przeważnie w piątk piekła ten chléb, té jak òna chléb wëjãła, té òna jeszcze dwa te klëftë włożała do tegò, pòdpôlała, że to so tak jeszcze ten piec trochã nagrzôł, i té òna drożdżówczi wkłôdała, nié, także tedë, i ta drożdżówka z tegò pieca mia całkiem jiny smak. To mòżna bëło zjesc, ale tedë drożdżówka, jak bëła, té béł wiedno ten, do tegò bëło mlékò, i drożdżówka i béł naprôwdã dobré. Terô człowiek ni mòże tegò, taczégò dostac, jak kedyś, ale naprôwdã to bëło. […] Taczé, jô so nierôz zrobiã tu doma, terô. Bùlwë, na patelni trochã tam boczkù, czë słoninë z cëbùlą i zapieczã, bùlwë i o… Ale té jô to òdchòrujã. Té jô mùszã tabletczi wząsc. […] Na mlékù. Griz béł na mlékù robiony na gãsto, albò, to zależi jeszcze, jak mëma tam miała czas. Jak miała czas, to òna rozléwała na talérze, nié, albò w jednã wiôlgą miskã, té jak òn wëstigł, to kòżdi so krojił, ile chcôł, i té bëłë albò truskawczi, albò tam jaczis jiny sok, nié, czë z czôrnégò bzu, bò tata robił z czôrnégò bzu. Mëma tegò nie robiała, ale tata jo, tata robił ten sok z czôrnégò bzu, i to bëło pòléwóné i té bëła, a ten riz tak samò. Albò té jeszcze béł robiony, trochã tak ùgòtowóny i z jabkama w piekarnik. Jo, to téż bëło, téż béł dobri, ale te piekarniczi w ti… Terô w tëch to tak nie smakùje. Jô so nierôz tu zrobiã taką małą blaszkã, bò móm tegò, jô so zrobiã. To tak nie smakùje. W tëch piecach taczich to bëło lepszé. To miało taczi jiny, lepszi smak. Nie wiém czemù. Albò to kedyś człowiek, nie wiém. A tak to béł budyń na mlékù, kisiel béł gòtowóny, ale kisiel jak béł gòtowóny, to béł ten, tedë zamiast sokù to bëła smiotana, nié, bò më mielë centryfùgã, nié, centryfugã, także so centryfùgą so krącało, i tedë to so, to mlékò so rozdzeliwało. Mlékò òsóbno i smiotana òsóbno, nié, szła. I tedë jak tą centryfùgą sã krącało, nié, a tu bëła takô wiôlgô miska. Tam so to mlékò wléwało i tedë to tam pòmalinkù lecało. Tam béł taczi tromel, òn so tak flot krącył, nié, i tam to mlékò szło, i tedë to rozdzeliwało. To miało taczé blaszczi. Të to môsz widzóné? No! I tam właśnie to sã rozdzeliwało. I tedë mëma właśnie brała tã smiotanã, jak bëła swiéżô, ze swiéżi smiotanë. Do tegò trochã cëkru i tą smiotaną béł ten kisiel pòléwóny. To bëło bardzo dobré téż. Z mączi zemniaczany, nié, i tedë mëma przeważnie brała owoce, nié, z kompotu, nié, i z tegò béł robiony taczi kisiel, nié. To bëło w miseczczi wlóné i to bëło téż jadłé. To téż bëło dobré. Albò jagòdë, czë tam truskawczi, nié, ale przeważnie bëło z jagòdów, albò z truskawków, bo kedyś wiele bëło jagòdów zbiéróné tak na ten…
PL
- U nas były przeważnie zupy robione. Zupy były gotowane. Zimową porą było wiele gotowane grochu, kapusty, brukwi, bo tego było. Tego było. No na niedzielę to było co innego. To było mięso duszone, był ten rosół, czy coś, ale tak, a latem, jak były warzywa, to było wiele zup z ogrodu z warzyw robione. Zup, nie, tam marchwiowa, czy tam jakaś zupa, nie, to było przeważnie z warzyw. A wtedy jeszcze mama zawsze robiła taką… To nie była zupa, to było tak na gęsto. Tam było wszystko. Tam była marchew, tam był groch, fasola. Tam były wszystkie warzywa takie, nie. I to było tak dość gęsto i wtedy mama to jeszcze śmietaną tak zawiesiła, nie, i to można było normalnie na ziemniaki sobie polać i to było bez mięsa, bez wszystkiego, a to było dobre! Lepsze, jak teraz mięso. […] Była cebula przypieczona ze słoniną, ale taką swojską słoniną, nie teraz tą barwioną. Swojska słonina, czy boczek, i to było na patelni, albo to było na jedną miskę wyłożone, wszystkie ziemniaki, i oblane, albo było w garnku i ugniecione wszystko razem. I wtedy do tego maślanka swojska. Się najadł jak taki bąk.
- A słodkie rzeczy jakie były robione? Coś słodkiego do jedzenia. Co to było?
- To był budyń gotowany, mama drożdżówkę piekła, bo tak ciast tak nie, mama tak nie piekła, ale drożdżówkę to tak, to ona piekła. Tata miał zrobione takie, bo tam była wielka kuchnia i tam była kaflowa kuchnia, nie, i wtedy zaraz był taki piec zaraz, także to było tak długie, takie jak to tu było, nie. Tu był blat, a tu był piec. I wtedy, jak mama piekła, przeważnie w piątek piekła ten chleb, wtedy jak ona chleb wyjęła, wtedy ona jeszcze dwie te szczapy (tu: metrowy pień drzewa rozszczepiony na pół) włożyła do tego, podpaliła, że to się tak jeszcze ten piec trochę nagrzał, i wtedy ona drożdżówki wkładała, nie, także wtedy, i ta drożdżówka z tego pieca miała całkiem inny smak. To można było zjeść, ale wtedy drożdżówka, jak była, wtedy był zawsze ten, do tego było mleko i drożdżówka i był naprawdę dobre. Teraz człowiek nie może tego, takiego dostać, jak kiedyś, ale naprawdę to było. […] Takie, ja sobie nieraz zrobię tu w domu, teraz. Ziemniaki, na patelni trochę tam boczku czy słoniny z cebulą zapiekę, ziemniaki i o… Ale wtedy ja to odchoruję. Wtedy ja muszę tabletki wziąć. […] Na mleku. Kasza manna była ma mleku robiona na gęsto, albo, to zależy jeszcze, jak mama tam miała czas. Jak miała czas, to ona rozlewała na talerze, nie, albo w jedną dużą miskę, wtedy jak on wystudził się, to każdy sobie kroił, ile chciał, i wtedy były albo truskawki, albo tam jakiś inny sok, nie, czy z czarnego bzu, bo tata robił z czarnego bzu. Mama tego nie robiła, ale tata tak, tata robił ten sok z czarnego bzu, i to było polewane i wtedy była, a ten ryż tak samo. Albo wtedy jeszcze był robiony, trochę tak ugotowany i z jabłkami w piekarnik. Tak, to też było, też był dobry, ale te piekarniki w tej… Teraz w tych to tak nie smakuje. Ja sobie nieraz tu zrobię taką małą blaszkę, bo mam tego, ja sobie zrobię. To tak nie smakuje. W tych piecach takich to było lepsze. To miało inny, lepszy smak. Nie wiem czemu. Albo to kiedyś człowiek, nie wiem. A tak to był budyń na mleku, kisiel był gotowany, albo kisiel, jak był gotowany, to był ten, wtedy zamiast soku to była śmietana, nie, bo my mieliśmy centryfugę, nie, centryfugę, także się centryfugą się kręciło, i wtedy to się, to mleko się rozdzielało. Mleko osobno i śmietana osobno, nie, szła. I wtedy jak tą centryfugą się kręciło, nie, a tu była taka duża miska. Tam się to mleko wlewało i wtedy to tam powolutku leciało. Tam był taki bęben, on się tak szybko kręcił, nie, i tam to mleko szło, i wtedy się rozdzielało. To miało takie blaszki. To to masz widziane? No! I tam właśnie to się rozdzielało. I wtedy mama właśnie brała tę śmietanę, jak była świeża, ze świeżej śmietany. Do tego trochę cukru i tą śmietaną był ten kisiel polewany. To było bardzo dobre też. Z mąki ziemniaczanej, nie, i wtedy mama przeważnie brała owoce, nie, z kompotu, nie, i z tego było robiony taki kisiel, nie. To było w miseczki wlane i to było też jedzone. To też było dobre. Albo jagody, czy tam truskawki, nie, ale przeważnie było z jagód, albo z truskawek, bo kiedyś dużo było jagód zbierane tak na ten…
Fragmenty relacji
